Dziś, 7 października, poznaliśmy tegorocznych laureatów Nagrody Nobla🏆w dziedzinie chemii. W 2026 roku to prestiżowe wyróżnienie otrzymali Henri B. Kagan z Université Paris-Sud oraz Kenso Soai z Tokyo University of Science.
Naukowcy zostali uhonorowani „za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej”. Choć brzmi to bardzo specjalistycznie, za tym odkryciem kryją się fundamentalne pytania dotyczące natury chemii i życia.
Wiele cząsteczek występuje w dwóch formach, które są swoimi lustrzanymi odbiciami – podobnie jak prawa i lewa dłoń. Takie cząsteczki nazywamy chiralnymi. Co niezwykle istotne, organizmy żywe preferują jedną z tych dwóch form. Przykładowo, aminokwasy budujące białka występują w organizmach niemal wyłącznie w jednej konfiguracji.
Jak powstaje ta „chemiczna asymetria życia”? To pytanie przez dziesięciolecia pozostawało jedną z fascynujących zagadek chemii. Prace Henriego B. Kagana i Kenso Soaia przyczyniły się do rozwiązania tego problemu. Ich badania pokazały, w jaki sposób procesy chemiczne mogą prowadzić do wzmacniania niewielkich początkowych różnic i sprzyjać powstawaniu jednej z dwóch lustrzanych form cząsteczki. Szczególne znaczenie ma tu autokataliza – proces, w którym produkt reakcji może działać jako katalizator i sprzyjać powstawaniu kolejnych cząsteczek tego samego typu.
Odkrycia te mają znaczenie nie tylko dla poznania fundamentalnych procesów chemicznych. Kontrolowanie tego, która z lustrzanych form cząsteczki powstaje w reakcji, jest niezwykle ważne m.in. w projektowaniu i otrzymywaniu substancji farmaceutycznych – różne enancjomery tego samego związku mogą bowiem wykazywać odmienne działanie biologiczne.
🏆Nagroda Nobla w dziedzinie chemii do 2025 roku została przyznana 117 razy, a wyróżnienie otrzymało łącznie 200 laureatów. Wśród nich znajdują się wybitne postaci, które na trwałe zapisały się w historii nauki. Jedną z najbardziej znanych jest Maria Skłodowska-Curie, która w 1911 roku otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w uznaniu jej zasług dla rozwoju chemii poprzez odkrycie pierwiastków radu i polonu, wydzielenie radu oraz badanie natury i związków tego niezwykłego pierwiastka. Jej osiągnięcia pozostają do dziś symbolem tego, jak fundamentalne badania chemiczne mogą zmieniać nasze rozumienie świata.
Dzisiejsza Nagroda Nobla przypomina nam, jak wielką rolę odgrywa chemia – od najbardziej fundamentalnych pytań dotyczących natury materii i życia po rozwiązania znajdujące zastosowanie w medycynie, technologii i wielu innych dziedzinach naszego życia.
Dla całego środowiska chemicznego to wyjątkowy dzień – święto ciekawości, eksperymentu, wytrwałości i naukowego odkrywania świata.
Gratulujemy tegorocznym Laureatom i cieszymy się, że możemy wspólnie świętować kolejne wielkie osiągnięcia chemii! 🧪🔬🏆
Wszystkim chemiczkom i chemikom, badaczkom i badaczom oraz osobom, które każdego dnia odkrywają kolejne tajemnice materii, życzymy nieustającej ciekawości, odwagi w stawianiu pytań i satysfakcji z poszukiwania odpowiedzi.
🔗 Więcej informacji: The Nobel Prize in Chemistry 2026 – Royal Swedish Academy of Sciences
